Eğitimde yeni putumuz: STEM

Eğitim; ne derseniz deyin bir piyasa artık. Uşakları var, köleleri var ve bir de sahipleri. Özellikle eğitimcilerin eliyle piyasaya sunulan “eğitim modeli tarifelerini”, reform adıyla  ithal edilen uygulamaları bir düşünelim mi?  

Yapılandırmacı öğretim modeli ile başlayan 'yeniye' olan hevesimiz sayesinde işbirlikçi öğrenme, proje temeli, beyin temelli, aktif öğrenme, performans değerlendirme, alternatif(!) ölçme ve değerlendirme araçları gibi kavramlarla coşup taşmadık mı? Hatırlamadınız mı?

Eğitimde öğretmen mi aktifti öğrenci mi aktifti daha buna karar verememişken yahut ölçme ve değerlendirme araçları ile süreci mi sonucu mu ölçüyorduk buna nokta koyamamışken öğrencilerimizin ellerine tablet tutuşturmadık mı? Sonra olmadı bu deyip tabletleri alıp sınıflara akıllı tahtalar kondurmadık mı? Bir anda bilgi iletişim teknolojileri (BİT) kavramıyla karşı karşıya kalmadık mı? Sahi bu BİT’in eğitimdeki maksadı neydi? Yoksa araç mıydı amaç mıydı? Off offf. Çok kafam karışık çok.

Kimi zaman bir öğretim yöntemi, eğitim modeli olarak kimi zaman da program geliştirme tasarımlarından biri eğitim modeliymiş gibi piyasaya sürüldü. Son dakika akışı kadar hızlı değişen eğitim piyasamızın yeni putu şimdilerde ne dersiniz? STEM. Adından hiç bir şey anlamadığım için esasında bana hiçbir şey ifade etmiyor. Çünkü batıdan aynen kısaltmasıyla alındığı için duygu ve düşünce dünyamda hiçbir çağrışım yapmıyor. Ah ahhh. Batının kavramlarıyla yerli ve milli olma çabamız yok mu? Var. Batının kavramlarını aynen alıp aktaranlarımız kendileri dahi çiğnemeden, sindirmeden bizim ağzımızın içine bunları koymaya çalışmıyorlar mı? Kusura bakmayınız yutamıyorum ben. Metabolizmam red ediyor. Ben STEM diye telaffuz edince komşum “sitem” anlıyor. Yani anlamıyor. Haa diyorum İngilizce kısaltması STEM. Ah kafam ah. Tabi ya bu sefer Es-Ti-İ-Em diyorum, komşumun tepkisinde değişiklik yok. Se-te-e-me diyorum. Bu sefer çok daha fazla anlamsızlaşıyorum. Oysa düşünmeden yut gitsin, değil mi? Kıvranmanın ne alemi var. 

Ben konuyu çok uzatmayayım. STEM, İngilizce Science, Technology, Engineering ve Mathematics sözcüklerinin kısaltması. Türkçesi, Fen, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik. O zaman Türkçe kısaltalım FTMM oluyor. Ama olur mu? Bunun adı STEM eğitimi, olur mu hiç FTMM eğitimi? Çünkü biz batıdan aldığımız kavramların üzerinde düşünmeden, itiraz etmeden yutmaya alıştırılmışız. Aksi olsa idi FTMM’ye STEM dermiydik?

Piyasaya baktığımda ambalajlanmış 'STEM öğretmen', 'STEM eğitimi', ‘STEM okul’… paketlerini görüyorum. Anlatıyorlar da anlatıyorlar.  Konuşuyorlar da konuşuyorlar. 

Türkçesiyle benim anladığım Fen, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik eğitiminin pazarlaması yapılır mı? Yapılıyor. Peki bizim okullarımızda hiç mi Fen, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik konu alanlarında dersler yok?  Vaaaar. Acaba konu alanı merkezli program tasarımından haberdar değiller mi? Program geliştirmeciler daha iyi bilirler, öğretmenler de lisans eğitimlerinde aldıkları derslerden kısmen bilirler hani konu merkezli, sorun merkezli program tasarım modelleri vardı. Dahası Taba-Tyler’un program tasarımı vardı. Daha fazlası var mıdır bilmiyorum. Bildiklerimi zikrediyorum.

Şimdi benim aklıma program tasarımları düşünce Fen, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik eğitimi yapanlardan konu merkezli program tasarımın ne olduğunu açıklamalarını istiyorum. Farklı bir şey mi? Farkı nerede başlayıp nerede bitiyor? Gerçekten soruyorum bilmediğimi öğrenmek istiyorum.

Özel bir ilkokulun afişinde gördüm,

okullarında Stem eğitimi varmış.

Ben bu afişi görünce

 şimşekler çaktı nöronlardımda.

Acaba ben mi yanlışım,

yanlışsam düzeltin beni lütfen.

Benim öğrenmelerim ilkokul çağındaki çocukların dünyayı bütün olarak algıladıkları yönündeydi. Biz neden ilkokul çağındaki çocuklara Fen, Matematik, Teknoloji ve Mühendislik konu alanlarındaki öğretimleri, STEM eğitimi etiketiyle parça parça yapıyoruz? Yoksa Fen, Matematik, Teknoloji ve Mühendislik eğitimi, geniş alan program tasarımı mı? Nedir bu STEM? Eğitim sistemi mi? Öğretim programı mı? Öğretim yöntemi mi? Öğretim teknikleri mi? Program geliştirme tasarımı mı? Billahi kafam çok karıştı! Piyasaya bakarsam hepsine de uyuyor.

Peki ben size STEM demesem de SEMT desem yahut MEST desem TEMS desem yanlış olur muyum? Fen, Matematik, Teknoloji ve Mühendislik konu alanlarının sıralamasını değiştirsem ve eğitim modeli diye satsam alıcısı olur musunuz? 

Türkçe düşünüp Türkçe kısaltalım şimdi. Bu okulda FTMM eğitim modeli vardır. Bu okulda da MMFT modeli vardır. Öbüründe de FMTM modeli vardır dersem sizi kandırmış olur muyum sizce?  STEM oluyorsa SEMT’te olur; FTMM’de olur MMFT’de olur. Türkçesinden İngilizcesine 4’ün 2’li kombinasyonu kadar model çıkartmak mümkün. Şenliğe bakın.

Eşim, dostum, çavuşum sağ olsun! Dün yine bir mini anket hazırladım. Adına da  duyduk-duymadık koydum. Anketimde sordum: STEM’i duydunuz mu? Yehuuu! diye pek çok ses yükselmiş. Duymadım diyenlerden de ne olduğuna dair tahmin istemiştim. Çok yaratıcı bir yorum yapılmış. STEM=Sistematik Temel Eğitim Metodu olarak tahminlenmiş. Duymadık diye tahmin de yapamayacak değiliz her halde. Bence Sistematik Temel Eğitim Metodu satar.

SEMT’i duydunuz mu dedim? Duymadım diyenler çoğunlukta idi. Ne olduğu konusunda tahmin yapanlar arasında “adrese dayalı”, “sürekli eğitim merkezi taşra” yorumları gelmiş, bence bunlar da satar.

FMTM eğitimi duydunuz mu? Kimse duymamış. Duyamazsınız tabi. Ali cengiz oyunu yaptım. Kabul ediyorum.  Türkçe kısaltmasının yerlerini değiştirdim. FMTM eğitimin ne olduğuna dair yapılan tahminleri arasında yaratıcı bulduğum tahmin ise “Felsefe mitoloji tarih mantık eğitimlerini öğretmenlerde yararlı bir hale getirmek” yorumuydu.  Bence eğitim piyasasında bu da satar.

Sözün özü şu Türkçe ya da İngilizce STEM eğitimi putunu evirip çevirip piyasaya sürdüm. Harflerin yerlerini değiştirmiş olmam duyulmamış olma sıklığını arttırsa da ne olduğuna dair tahmin yapılması artık bizler için zor olmuyordu. Eğitimle ilgili “yine mi yeni bir şey” duygusuna kapılmamak mümkün değildi.  

Benim gördüğüm tablo, eğitimde reformist hareketlerimiz, kavramları sloganlaştırmaktan öteye geçemedi henüz. Eğitim bilimlerinin kavramları, mahiyetleri anlaşılamadan günün malzemesi oldular, ambalaja kondular, put oldular, tüketildiler…

Ambalajlamadan açık açık söyleyelim. İlkokul ve ortaokul öğretim programlarımızda Fen, Matematik, Teknoloji ve Mühendislik konu alanlarının mahiyeti çağın gerisindedir.  Önce bunu söylemeden Stem, stem, stem demek samimiyetsiz geliyor bana. 

***

Tarihe ilave bir not: Ali Nesin, köyünde STEM, STEAM çığırtkanlığı yapmadan uluslararası Matematik Birliği'nin Leelavati Ödülü'ne layık görüldü. 

Pek çok eğitim bilimcimizin dikkatine sunarım. Eğitimde önceliğimiz ithal kavram satışı veya pazarlaması yapmak degildir. Eğitim bilimci, bir hurdacı gibi sokak sokak (stem etiketiyle atölyelerde, seminerlerde, konferanslarda) gezmekten vazgeçmelidir.

Ali Nesin'in yaptıkları hepimize derstir, örnektir. O kurduğu köyünde stem demedi ama bilim diyor, matematik diyor, felsefe diyor, doğa diyor. Anlatabildim mi?